Verdeling nalatenschappen / erfenisbetwisting

Wie erft bij overlijden zonder testament?

De wet voorziet in een rangorde van erfgenamen ingedeeld volgens hun bloedverwantschap. Een hogere orde sluit een lagere uit.

De rangorde is de volgende:

1. de afstammelingen van de erflater: kinderen of bij plaatsvervulling kleinkinderen, achterkleinkinderen,
2. de ouders van de erflater samen met de broer(s) en zuster(s) van de overledene en/of hun afstammeling(en)
3. alle bloedverwanten in opgaande lijn: ouders, grootouders, overgrootouders…
4. ooms, tantes en hun nakomelingen (neven en nichten dus), grootooms, groottantes.

Wie zijn de reservataire erfgenamen?

Reservataire erfgenamen zijn erfgenamen aan wie de wet een minimaal (voorbehouden) deel van de nalatenschap voorbehoudt en die niet kunnen worden onterfd bij testament: de kinderen en de echtgenoot of wettelijk samenlevende partner van de erflater die - althans in principe - en volgens Belgisch recht niet kunnen worden onterfd.

De positie van de langstlevende partner

De langstlevende partner neemt in het erfrecht een specifieke plaats in.

Bij gebreke aan huwelijkscontract en/of testament is de wettelijke erfopvolging als volgt :

• Wanneer de vooroverleden gehuwde partner afstammelingen, geadopteerde kinderen of afstammelingen van deze achterlaat krijgt de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik over de volledige nalatenschap.
• Wanneer de overleden echtgenoot verwanten in opgaande lijn (bvb. ouders) of nauwe zijverwanten (broers en zussen) achterlaat verkrijgt de langstlevende:

1. 1. de volle eigendom van het deel van de eerststervende in de huwgemeenschap en in het vermogen dat tussen echtgenoten exclusief in onverdeeldheid is
   2. het vruchtgebruik van de overige goederen van diens eigen vermogen
   3. het vruchtgebruik op goederen onderworpen aan het recht op wettelijke terugkeer

• Wanneer de erflater andere erfgenamen of geen erfgenamen nalaat bekomt de langstlevende echtgenoot de volle eigendom van de nalatenschap

De wettelijk samenwonende partner erft het vruchtgebruik van de gezinswoning en inboedel. (Let wel: dit kan hem ontnomen worden door de eerststervende bij testament wat soms tot onverwachte drama's kan leiden)

Feitelijk samenwonende partners erven niet van rechtswege van elkaar.

Langstlevende ongehuwde partners zijn geen reservataire erfgenamen.

Zij kunnen uiteraard wel erven indien de partner-erflater hen heeft begunstigd via testament

Uit wat bestaat de erfenis/nalatenschap?

De te verdelen nalatenschap bestaat uit 3 elementen :

• alle goederen die aanwezig zijn bij overlijden
• min de bestaande schulden
• meer alle schenkingen die de erflater bij leven ooit heeft gedaan.

Deze totaliteit van goederen, schulden en schenkingen wordt de rekenboedel (voorheen fictieve massa) genoemd en vormt op burgerrechtelijk vlak de te verdelen nalatenschap, hetgeen kan verschillen van de omvang van de nalatenschap op fiscaal vlak, waarbij naast bestaande goederen en schulden enkel de schenkingen die werden gedaan minder dan 5 jaar voor het overlijden van de erflater in aanmerking worden genomen.

Hoe vindt de verdeling plaats?

1. Minnelijke verdeling

Een verdeling kan minnelijk gebeuren indien iedereen het eens is over de omvang van de nalatenschap en ieders gerechtigheden.

2. Gerechtelijke verdeling

Men spreekt van een gerechtelijke verdeling indien er tussen de erfgenamen discussies bestaan over omvang en/of waarde van de bestanddelen van de nalatenschap.

In dit geval beveelt de rechtbank de vereffening-verdeling van de nalatenschap en wordt een notaris-vereffenaar aangesteld die ten overstaan van partijen bijgestaan door hun advocaten de vereffening-verdeling finaliseert volgens een zeer strikte procedure. Zijn de partijen het niet eens met de stellingname van de notaris omtrent de verdeling dan beslist uiteindelijk de Familierechtbank.

Laat u steeds bijstaan door een advocaat gespecialiseerd in erfrecht.

Advocatenkantoor Alain Coulier levert al meer dan 30 jaar advies en bijstand in erfgeschillen en procedures vereffening-verdeling van huwgemeenschappen, onverdeeldheden en nalatenschappen.

Wat met gehuwden?

Indien een gehuwde persoon overlijdt dient eerst de huwgemeenschap (indien gehuwd onder het wettelijk stelsel of onder het stelsel van algemene gemeenschap van goederen) of de huwelijkse onverdeeldheid (in geval van zuivere scheiding van goederen) te worden vereffend en verdeeld alvorens diens nalatenschap kan worden vereffend en verdeeld.

Kan men onterfd worden via zogenaamd ontervend testament?

Ja en nee.

Een erflater kan via testament andere personen als legataris aanduiden, zelfs buiten de familiekring.
Het is dus mogelijk dat kinderen, ouders of broers en zussen niets erven, wanneer de volledige nalatenschap aan derden wordt toegewezen.

Toch zijn kinderen en de echtgenoot beschermd: zij kunnen hun voorbehouden erfdeel terugvorderen via een vordering tot inkorting.
Die inkorting gebeurt in waarde, niet in natura, tenzij de legataris geen hoedanigheid van wettelijke erfgenaam heeft; men kan dus een geldbedrag vorderen, maar geen specifiek goed.

Andere familieleden (zoals ouders, broers of zussen) kunnen een testament niet aanvechten op basis van reservataire rechten.

Juridische bijstand bij erfenissen en erfrecht

Erfrechtelijke situaties zijn vaak complex en emotioneel belastend.
Of het nu gaat om erfenissen zonder testament, conflicten tussen erfgenamen, vereffening-verdeling of vorderingen tot inkorting, een gespecialiseerde advocaat zorgt voor duidelijke juridische begeleiding.

Advocatenkantoor Alain COULIER helpt u bij het beschermen van uw rechten als erfgenaam en het oplossen van geschillen omtrent nalatenschappen.